Esperanto en Ŝlesvig-Holstinio

Samstag, 29. September 2012

Insulvojaĝo al Föhr

Nia amiko Rainer Haupt el Hamburg verkis por mia blogo:

Ĉi-jare kaptis min denove la nordfrisaj insuloj, kaj mi pasigas tagon per aŭtobuso sur Föhr, Amrum, Hallig Hooge kaj Sylt. Ĉiufoje, kiam mi vizitas iun ajn insulon unuafoje, tiam okazis pluvo, kaj per alterno de la tajdo posttagmeze la suno brilis. Ŝajnas al mi, ke estis insulbapto aranĝita de Dio mem, kaj mi neniam bezonos bapton de iu ajn homo.

Alveno al la insulo Föhr

Nun mi vizitis la insulon Föhr denove. Turistoj alvenas al pramhaveno Dagebüll per trajno aŭ aŭtomobilo kaj atendas pramon al Föhr kune kun aliaj grupetoj da homoj, piedirantoj kun riĉenhavaj pakaĵoj kaj ŝarĝaŭtomobiloj el la regiono. La pramo al haveno Wyk bezonas kvindek minutojn, kaj esttas sufiĉe da tempo por matenmanĝo en la ŝiprestoracio. Ĝuante bongustan fromaĝobulkon kun taso da kafo, dum la tuta pramveturado mi rigardas la vidindajn siluetojn de solecaj insuloj je la maldekstra flanko de la ŝipo. Ĉiuj insuletoj (en la germana lingvo oni nomas ilin »Halligen«) konsistas el homfarite konstruita teraltaĵo, nomita »Warft«, kaj enhavas kelkajn domojn kaj arbojn. Ili aspektas kiel vico de perloj sur ĉeno, entute estas dek ok insuletoj. Tiun pitoreskan longan, mallarĝan silueton formas du grandaj insuloj, nomitaj »Hallig Oland« kaj »Hallig Langeness«. Tio estas fenomeno unika en la mondo.

Kio okazas aliflanke, do je la dekstra flanko de la ŝipo? Depende de la marnivelo de tempo al tempo estas videblaj sablaĵoj, kaj kun bonŝanco oni povas ekvidi sur ili ripozantajn fokojn.

Ja oni spertas spireton de karibiko per ĉirkaŭrigardo de sur la ferdeko. La horizonto, la vadomaro, la insularo kaj krome la milda klimato vere kreas belegan someran impreson por ĉerpi novajn fortojn. Mi restis tutan semajnon.

Kunmetaĵoj:

Samstag, 8. September 2012

Urĝa medicina helpo

Antaŭ nelonge en la haveno de Wittdün sur Amrum malgranda privata ekskursoŝipo iomete tro forte albordiĝis kaj puŝiĝis al palisego. Kaŭzo estis difekto de la maldekstra motoro de la ŝipo. Iuj el la pasaĝeroj, estis junulara grupo kun instruistoj, suferis pro skrapvundoj kaj kontuzaĵoj. En radiofonio oni aŭdis la demandon: Kiel rapide alvenas medicina aŭ krizkaza helpo sur tiu malgranda insulo?

Mi povis mem observi tion, kiam en nia ĉefstrato malgranda aŭto surveturis alian aŭton, kiu parkumis ĉe la stratrando. Preteriranto telefone vokis la krizkazan oficon, kaj post mallonga tempo alvenis la fajrobrigado, la krizkaza kuracisto, la veturilo de la urĝa medicina helpo kaj, kompreneble, la polico.

La fajrobrigado forigas la restojn de la akcidento.

Post esplorado de la maljuna veturiganto de la koliziinta aŭto fare de la krizkaza kuracisto oni metis la maljunulon, kiu evidente ne estis tute konscia, en la urĝ-medicinan aŭton kaj transportis lin al haveno. Post kelkaj minutoj tie alvenis helikoptero de la fluganta sav-servo (DRF), kiu akceptis la maljunulon kaj forflugis al la ĉeftero, kie oni prizorgis lin en malsanulejo.

La helikoptero forflugas al la ĉeftero.

La brulaĵojn elfluantajn el la akcidentintaj aŭtoj forigis la volontulaj fajrobrigadanoj.

Laŭ mia sperto la krizkaza kaj medicina helpo okazas pli rapide ol en grandaj urboj. Mallongaj vojoj de la helpantoj al la akcidentejoj, maldensa trafiko kaj - ekzemple - la manko de trafikaj semaforoj ebligas tre rapidan helpon. La helikoptero de la fluganta sav-servo preskaŭ ĉiusemajne flugas al Amrum por transporti malsanulojn. Ĉiu partoprenantaj partoj de la krizkaza sistemo tre bone kunlaboras kaj interagadas.

Kunmetaĵoj:

Sonntag, 19. August 2012

Vizito al Berlin

En Germanio oni diras, ke, vojaĝinte, iu povas rakonti interesaĵojn. Komence de Aŭgusto 2012 mi vojaĝis, kaj jes, mi kredas, ke mi povas rakonti interesaĵojn.

Ĉiun duan aŭ trian jaron mi devas veturi al Berlin por medicina kontrolo de mia sanstato. Tiel ankaŭ ĉi-jare. Unuafoje mi decidis veturi per trajno anstataŭ per aŭtomobilo. Kutime mi uzas trajnon nur por la dudek-minuta veturo inter Dagebüll kaj Niebüll. Mia lastfoja longa pertrajna veturado okazis en Danlando de Århus al Flensburg, tiu estis agrabla.

Stacidomo Dagebüll

Nun mi devis veturi de la pramhaveno Dagebüll tra Hamburg al Berlin. La komenco de la vojaĝo ne estis komforta. La seĝoj en la vagono estis tro mallarĝaj kaj staris mallongdistance unu de la alia.

Trans la irejo de la vagono sidis du avinoj kun siaj eble dekjaraj nepoj. Vole nevole mi devis aŭskulti iliajn interparolojn. Ilia veturado daŭros longe - ankoraŭ naŭ horojn ĝis la sudo de Germanio. Ho ve, jam post tridek minutoj la knaboj tre enuis kaj senĉese babilaĉis kaj grumbladis. Iu avino malpakis manĝaĵon kaj proponis tranĉaĵojn de kapsiko.

»Mi ne volas«, diris unu el la knaboj. Tiam: »Mi estas alergia je tio.« Fine: »Mi gustumas ĝin.«

Tiel mi lernis, ke jam dekjaraj knaboj scias: Asertante, ke li estas alergia je iu manĝaĵo, li povas eviti manĝi ĝin.

Aliaj pasaĝeroj estis geedzoj kun du infanoj.

Venis la konduktoro. Li longe trafoliumis la biletojn de la geedzoj kaj konstatis: »Viaj biletoj validas ne por hodiaŭ, sed por morgaŭ!«

La edzino obĵetis: »Tio ne povas esti. Mi pasigis du horojn en la vojaĝocentro, aĉetante la biletojn. Vidu, la lokbiletoj kaj la biletoj por la bicikloj havas daton de hodiaŭ.«

Vere nur la biletoj por la veturado, sed ne tiuj por la bicikloj kaj por la sidlokoj surhavis malĝustan daton. La familio devis krompagi, ĉar kompreneble estis ilia tasko kontroli la biletojn.

La trajno malrapidiĝis kaj haltis. Voĉo informis la pasaĝerojn, ke »pro trafikaj kaŭzoj« la trajno malfruos. Nu jes, certe ne pro Dia volo. Mi ektimis: La dudekminuta malfruo signifis, ke mi maltrafos la konektan trajnon al Berlin. Mi havis bonŝancon. La voĉo diris, ke la pasaĝeroj al Berlino eliru jam en Hamburg-Dammtal kaj tie atendu la trajnon al Berlin.

Mi daŭrigis mian vojaĝon per ICE-trajno al Berlin. Komence mi ne trovis mian vagonon kaj demandis la konduktoron. »Via vagono troviĝas kvar vagonojn malantaŭen, sed ne sidiĝu tie. La klimataŭtomato ne funkcias. Ankaŭ la trajna restoracio estas difekta. Prefere sidiĝu en la tuj apuda vagono, en ĝi estas liberaj sidlokoj.«

Mi trovis komfortan seĝon kun tableto kaj malpakis mian pletkomputilon. Ĝis Berlin mi spektis filmon, dum kontraŭ mi sidis juna virino, kiu unue telefonis kaj poste mallaŭte plorante aŭskultis muzikon per sia MP3-ludilo. Amsufero.

Atinginte nian ĉefurbon Berlin, mi elvagoniĝis en la ĉefstacidomo. Verdire ĝi ne estas stacidomo, sed supervendejo kun trakoj. Mi ege malŝatas ĝin. Kutime alveno kaj forveturo de trajnoj okazas en la malsupra (kela) etaĝo. Tio estas betona grizaĵo sen ia arkitektura valoro. Per rulŝtuparoj oni veturas supren tra du etaĝoj da vendejoj. En la kvara etaĝo ekveturas la urbotrajnoj.

Mi estas nekapabla orientiĝi. Horloĝoj ie ekzistas, sed sin kaŝas malantaŭ anonctabuloj kaj grizaj, dikaj, betonaj kolonoj. Horaroj kun tempoj de alveno kaj forveturo ie ekzistas, sed neniam rekte antaŭ mi. Benkoj por mallonga ripozado ekzistas, sed tro malmultaj por la ĉefa stacidomo de la ĉefurbo de Germanio. Mi havis tekon kaj kofron kun mi, ĉie mi tiris kaj portis la pakaĵon.

Mi serĉis necesejon. Do mi iris tra la tuta stacidomo, veturis supren kaj malsupren (tirante kofron, portante tekon) kaj trovis planon de la stacidomo, sur kiu estis markita tiu instalaĵo. Kredeble la plano estis tiu de alia stacidomo, ĉar mi ne trovis vojon laŭ la plano al la serĉata loko.

Super la irejoj estis tabuletoj, kiuj indikis la vojon al iuj celoj. Atentu: Sago ĉielen ne signifas, ke vi veturu supren, sed ke vi iru rekten. Iuj tabuletoj montris la vojon al la necesejo. Fine mi trovis ĝin! Tio ne estis unuopa necesejo, sed neceseja centro (unusola por la stacidomo), kie vi devas pagi por eniri ĝin. Kion fari je la kofroj? Ne gravas, vi ne plu bezonas necesejon.

Elĉerpite mi atingis la urbeton apud Berlin, kie mi tranoktis ĉe amikoj.

La penoj rekomenciĝis je la sekva mateno. Ĉi-foje mi prenis nur kofron kun mi. Tiri ĝin al stacidomo. Atendi la trajnon, kiu nomiĝas »RE« (regiona ekspreso), sed estas same malrapida kaj malfrua kiel ĉiu ordinara trajno.

Enirante la trajnon, mi denove subaŭskultis interparolon (Kiu plu parolos pri sekureco en interreto? Atentu, pri kio vi parolas en trajnoj! Mi staras apud vi.) Juna instruisto rakontis, ke li faris rolludadon kun siaj gelernantoj pri laborkondiĉoj kaj strikoj en kapitalismo (certe li nenion scias pri tiuj aferoj, tiu juna instruisteto). Li admonis la gelernantojn, ke, se ili ne ŝatas partopreni la rolludadon, li punos ilin. Ili devos legi libron. Diable, kial instruisto uzas legadon kiel punon???

La postaj tagoj pasis sen gravaj epizodoj. Dum la reveturo mi decidis, ke la sekva vizito al Berlin okazos per aŭtomobilo.

Montag, 16. Juli 2012

Nordfrisaj insuloj

Mian hodiaŭan blogeron verkis samideano Rainer Haupt el Hamburg.

Vere vidindaj estas la insuloj en la nordo de Frislando: Sylt, Föhr, Amrum, Pellworm kaj la insuletoj: Hooge, Gröde kaj Langeness.

(Foto: Michael Lennartz)

La tajdoj ludas gravan rolon por la vadomaro, la nordfrisaj insuloj kaj la ŝipveturado. Nur digoj ŝirmas la insulojn kontraŭ altmaro. Landpartoj ekster la digoj subakviĝas dum alta tajdo. La insulo Pellworm troviĝas sub la marnivelo, do la lando estas nur endigita grundo. Pumpiloj estas necesaj por elĉerpi akvon.

La insuletoj Hooge, Gröde kaj Langeness estas alia insul-tipo, kiu ne posedas digojn. La tuta lando subakviĝas plurfoje en jaro, tiam nur la domoj videble elstaras el la maro. Ili estas konstruitaj sur homfaritaj teraltaĵoj, kiujn oni nomas »Warft«. La subakviĝo okazas, kiam ŝtormo kaj alta tajdo venas samtempe. Tiam la loĝantoj estas pli proksimaj al naturfiksita vivo kaj sentas la versojn skribitajn en la Sankta Biblio, psalmo 43:4 -

… pli ol la bruo de multego da akvo,

ol la potencaj ondoj de la maro,

potenca estas la Eternulo en la alto.

Post la alta tajdo la marnivelo malaltiĝas kaj sekvas malalta tajdo en la vadomaro. Nun estas videblaj sablaĵoj, kaj oni povas observi ripozantajn fokojn. Ankaŭ eblas perpieda marŝo tra la vadomaro de Amrum al Föhr.

La vadomaro estas vigla vivejo por diversaj birdoj, marloĝantoj kiel diversaj kankroj kaj konkoj, marsteloj, kraboj kaj tiel plu.

La pramveturado tra la vadomaro dependas de la tajdo, ĉar la pramoj devas uzi mallarĝajn pasejojn.

Ĉiu insulo havas propran vizaĝon. Sur ĉiuj okazas agrokulturo, ĉar la herboj de la herbejoj tie tre bone taŭgas por nutri bestojn somere, ĉefe bovinojn kaj ŝafojn. Ŝafoj estas utilaj bestoj, ĉar per iliaj piedetoj ili fortikigas la digojn.

La vivo de la frisaj kamparanoj estas komparebla al la vivo de la paŝtejaj kamparanoj en la Alpoj, ĉar la insula herbejoj kvalite similas al la montaraj paŝtejoj.

Ne nur la insuloj taŭgas por agrokulturo, sed ankaŭ la vadomaro mem. Fiŝkaptado kaj krabokaptado donas riĉan rikolton al la fiŝkaptistoj por vendado. La rikoltoj de ostroj en la vadomaro ĉe la insulo Sylt estas vendataj en la tuta mondo.

(Foto: Michael Lennartz)

La insuloj estas ideala loko por homoj de la ĉeftero pro la agrabla klimato por ripozi, saniĝi kaj ĉerpi freŝan forton, do ili estas tre amindaj.

Kunmetaĵoj:

Montag, 9. Juli 2012

Nova elektronika (kaj utila) ludilo

Je kristnasko 2011 mi havigis al mi novan poŝtelefonon kun la mastruma sistemo Androido. Tio estis mia unua paŝo en la mondon de la gugla mastruma sistemo. Post mallonga tempo mi organizis grandan parton de mia ĉiutaga vivo per la smartfono.

Pasis nur kvin monatoj, kaj mi opiniis, ke iom pli granda aparato estus same utila por mi. Tial mi aĉetis pletkomputilon. Mia Odys Xpress (odis ikspres) estas malmultekosta produkto, sed ĝi tute plenumas miajn dezirojn. Ĝi estas »aŭdvida« pletkomputilo, mankas ĉiuj instalaĵoj por telefonado kaj por la tuttera pozicitrova sistemo (GPS). Oni povas konekti kapaŭskultilon, sed ne mikrofonon.

Mi tre konscie aĉetis ok-colan pletaĵon. La aparato laboras sufiĉe rapide, la tuŝekrano reagas tuj. Sidante sur sofo, mi povas retumi aŭ montri al familianoj retpaĝon aŭ bildon.

Kutime mi uzas la ciferecan »Multiling«-klavaron. Por la granda ekrano ĝi pli taŭga ol MessagEase (kiun mi uzas je smartfono), kaj mi povas facile apliki diversajn lingvo-aranĝojn. La ekrano kun distingivo de 800x600 sufiĉas por legi librojn. Eĉ PDF-dosieroj estas facile legeblaj, kaj mi opinias, ke por tiu aplikado la distingivo ne estu pli malgranda. Mi jam spektis la unuajn filmojn per ĝi. Kiu volas ĉefe spekti filmojn, tiu prefere aĉetu plet-komputilon kun ekrano en la proporcio 16:9 anstataŭ 4:3. Mi havas la eblecon konekti la komputilon al alt-distingiva televidilo.

Fine mi estas tiel kontenta, ke ankaŭ mia filino ricevos pletkomputilon - la novan Odys Next (odis nekst). Ĝi havas sep-colan ekranon same kun 800x600 bildpunktoj laŭ proporcio de 4:3. Sur la bildo vi vidas, ke ĝi estas vere pli malgranda kaj pli malpeza.

Kunmetaĵoj: