Samstag, 2. Mai 2026

Google Gemini kaj Esperanto

(Der deutsche Text folgt darunter.)

En la lastaj semajnoj mi kelkfoje uzis Gemini-on, la artefaritan inteligentecon de Google, por generi bildojn kaj mallongajn tekstojn. Foje mi devis nombri vortojn. Tiucele ekzistas diversaj enretaj programoj. Nu jes, la dezirata programo ne nur nombru, sed ĝi ankaŭ forigu ĉiujn interpunkciajn signojn kaj linisaltojn kaj sortu la vortojn laŭ alfabeto. Trovi tian programon ne estas facile.

Mi ne scias, kio instigis min, sed subite mi ekhavis la ideon, ke Gemini povu tion. Eble ĝi bezonus du aŭ tri paŝojn, sed tempo ne mankas al mi, kaj praktiko perfektigas. Do mi petis Gemini-on:

"Sortiere die Wörter alphabetisch und entferne alle doppelten Vorkommen:" (Ordigu la vortojn alfabete kaj forigu ĉiujn duoblajn troviĝojn.) kaj almetis tri frazoj.

La rezulto estis fascina. Gemini ne nur plenumis la taskon kun ĝusta Esperanta sinsekvo de la vortoj, sed ankaŭ aldonis germanlingvan noton:


Hinweis: Wörter wie domo / domon oder mia / mian habe ich beibehalten, da es sich im grammatikalischen Sinne (Nominativ vs. Akkusativ) um unterschiedliche Wortformen handelt. Falls du wirklich nur die Wortstämme meintest, gib mir einfach kurz Bescheid!

(Traduko: Noto: Mi konservis vortojn kiel domo / domon aŭ mia / mian ĉar ili estas gramatike malsamaj formoj (nominativo kontraŭ akuzativo). Se vi vere celis nur la vortradikojn, simple sciigu min!)

(Tiu estis la noto, kiun mi ricevis por mia teksto. Alifoje mi ricevis aliajn notojn.)

Mi respondis: Jes, faru!, kaj Gemini unuecigis la liston.

Bonege!


In den letzten Wochen habe ich Gemini, Googles künstliche Intelligenz, genutzt, um Bilder und kurze Texte zu generieren. Manchmal musste ich Wörter zählen. Dafür gibt es diverse Online-Programme. Das ideale Programm sollte aber nicht nur zählen, sondern auch alle Satzzeichen und Zeilenumbrüche entfernen und die Wörter alphabetisch sortieren. So ein Programm zu finden ist gar nicht so einfach.

Ich weiß nicht, was mich dazu gebracht hat, aber plötzlich kam mir die Idee, dass Gemini das könnte. Es wären vielleicht zwei oder drei Schritte nötig, aber ich habe genug Zeit, und Übung macht den Meister. Also habe ich Gemini beauftragt:

„Sortiere die Wörter alphabetisch und entferne alle doppelten Vorkommen:“ und fügte drei Sätze an.

Das Ergebnis war faszinierend. Gemini hat die Aufgabe nicht nur mit der korrekten Esperanto-Reihenfolge der Wörter erledigt, sondern auch noch eine deutsche Anmerkung hinzugefügt:

Hinweis: Ich habe Wörter wie „domo/domon“ oder „mia/mian“ beibehalten, da sie grammatikalisch unterschiedliche Formen haben (Nominativ vs. Akkusativ). Falls du wirklich nur die Wortstämme meintest, sag mir einfach Bescheid!

(Das war der Hinweis, den ich für meinen Text bekommen habe. Ich habe auch andere Hinweise bekommen.)

Ich antwortete: „Ja, mach das!“, und Gemini hat die Liste vereinheitlicht.

Super!

Samstag, 18. April 2026

AI kaj la vero

Amiko sendis al mi ligilojn de du Youtube-videoj, kiuj estis entute faritaj de AI: teksto, muziko, personoj (serĉu pri “Breaking Rust” kaj “Lolita Cercel”). Li aldonis rimarkojn:

La aspekto de Breaking Rust estas iomete tro polurita. La samo validas por Lolita Cercel. Sed ŝi estas prekaŭ nedistingebla de vera homa aktorino.

Kaj iam ni vidos tiajn AI-generitajn aktorojn sen rimarki ke ili ne estas homoj. Tio rilatas al iliaj voĉoj, aspektoj, kaj movoj. Ankaŭ la homoj en subtenaj roloj estos certe plibonigataj.

Estas kompreneble ke multaj homoj timas tian evoluo. Sed ekzistas ankaŭ multaj, kiuj ne zorgas. Oni rimarkas tion pro la alta valoro de klakoj, kiuj signifas aprobo. Kompreneble ni devas ankaŭ agnoski la atingojn de la kreintoj de tiaj prezentaĵoj. Por krei tian altkvalitan artan produkton ne sufiĉas simple premi butonon.

Kio okazas, se neniu atentigas nin, ke la filmo estis farita per AI? Kaj certe la evoluo daŭre progresas. Iam aperos humanoidaj robotoj kaj ne eĉ ne rimarkos ke ili ne estas homoj. Kio okazos tiam?

Prompto: Eine Person vor einem Computer erstellt eine AI-Person.
Bildo: https://www.craiyon.com.

Mi respondas el du vidpunktoj:

Unue:

Ĉu vi (do la legantoj) rememoras la muzik-duon “Milli Vanilli”? Ili tute ne povas kanti, sed nur movis sin al sonmuntaĵo (playback), sed la spektantoj ne sciis tion. Ni, la publiko, estis trompataj.

Ĉu vi rememoras generalon Grievous, kiun mortigis Obi-Wan Kenobi sur la planedo Utapau dum la interstelaj militoj (Star Wars)? Ni, la publiko, sciis, ke tiu ne estis generalo Grievous, ĉar li tiam vivis sur farm-bieno en Suda Ameriko. Tio ne estis trompo, ĉar ni ĉiuj konis la veron. (Aŭ simile, mi ne memoras …)

Ĉu vi rememoras la aferon pri la ĵurnalisto Claas Relotius, kiu falsis, pli ĝuste: inventis, multajn artikolojn por la revuo “Der Spiegel” kaj eĉ ricevis diversajn distingaĵojn por ili?

Fotoj jam delonge ne taŭgas kiel pruviloj antaŭ tribunalo, ĉar estas tro facile falsi ilin, forigi aŭ aldoni personon (Famaĵo: Stalin forigis Trotzki-on el foto).

Herodoton, la patron de la historiografio, iuj rigardas kiel "patron de la mensogoj" aŭ "patron de la falsado de historiografio".

En videoj sufiĉas verda tuko (green screen) por forigi fonon kaj anstataŭigi ĝin per alia foto aŭ video. Tion ni vidas ekzemple en episodo de la serio “Modern Family”. La jutubisto kaj aktoro Aramis Merlin foje sidis kun amikoj antaŭ restoracio en Los Angeles. Fine de la video li prezentis la realon: Ili sidis en studio ĉirkaŭ tablo, sed la restoracio en la fono kaj ĉiuj preterirantoj estis fonaj almuntaĵoj per verda tuko.

Ni estas ĉiutage ĉirkaŭataj kaj influataj de mensogoj, trukoj kaj falsaĵoj. Ni ne bezonas AI-on por tio. AI estas plia ilo, ne pli, sed ankaŭ ne malpli. 

Aliflanke:

Ĉu ni ne ŝatas diĝite kreitajn figurojn, kiuj spicas niajn filmojn? Jen Harry, la amata verda lacerto el "Death in Paradise" (Morto en Paradizo), estas komputere generita (CGI) rolulo kaj ne vera lacerto. Li unue aperis kun DI Richard Poole kaj restis kunulo tra pluraj ĉefaj aktoroj, vivante kiel fikcia ĉambrokunulo en la strandkabano de la inspektoro sur Saint Marie. Ĉar Harry estas komputere vivigita, li ne mortis kaj aperas regule. Dum filmado la aktoroj interagas kun malplena spaco aŭ malgranda, arĝenta pilko kiel provizoraĵo (anstataŭigotaĵo, Platzhalter); la lacerto poste estas diĝite enigita. Harry vivas kaj fartas bone kaj daŭre estas regula parto de la serio. (Laŭ Google kaj diversaj fontoj)

Due:

Mi estas herezulo, neniam kredante informojn kaj novaĵojn de amas-komunikiloj kaj jutubistoj je la unua vido aŭ aŭdo. Kelkaj el ili (aŭ eble la plejmulto?) nur hazarde raportas la veron, ĝenerale ili almenaŭ iomete trompas, falsas, mutiligas, misinterpretas konektojn, subite ne plu regas kaj mistradukas la anglan lingvon. Raportisto, kiu ŝajne staras sur strato, eble en realo staras antaŭ verda ekrano en tute alia urbo kaj legas siajn tekstojn de sur telesuflorilo. Kiam nur ies kapo kaj torso estas videblaj, tiam mi tuj ekdubas pri la realeco de la sceno.

Mi filtras informojn. Laŭ evidenta politika starpunkto de la ĵurnalisto, laŭ prudento kaj ĝenerala saĝo (gesunder Menschenverstand), laŭ ĝenerala, scienca kaj teknika klerigado. Mi uzas duan kaj trian fontojn de informoj – se tiuj ekzistas.

Mi komparas informojn, kaj tio estas la salto al AI kaj AI-generitaj scioj kaj resumoj. AI ne pensas, ĉar tion ĝi simple ne povas. Ĝi kunmetas informojn el datumbankoj kaj interreto. Ĝi ne scias, ke datumoj estas malnoviĝintaj, ke studaĵoj (Kiu pagis ilin?) pri nutraĵoj, klimato, kolesterolo aŭ iu ajn temo eble estas falsitaj. Ĝi ne rimarkas, ke konstatoj en la komenco de ĝia resumo estas kontraŭaj al la konstatoj en la fino. Ĝi ne povas kompari unu informon kontraŭ alia, taksi ilin, elekti pli verŝajnan el pluraj asertoj. Tial la homo devas inspekti la rezultojn de AI. Ni ne estas sendefendaj  kontraŭ AI – nin protektas niaj klerigado, scioj kaj konoj.


Pri generalo Grievous: Ĉu oni povas diskonatigi falsinformon pri inventita, tute nereala figuro?

 

Freitag, 3. April 2026

Google Gemini por Esperanto-kurso

Mi havas plurajn malnovajn germanajn prilingvajn lernolibrojn. Iuj el tiuj klarigas gramatikajn regulojn per simplaj, facile kompreneblaj ekzemploj kaj bildoj kiel ĉi tiu:

(Ich besitze mehrere alte deutsche Sprachlehrbücher. Einige von denen erklären Grammatikregeln mit einfachen, leicht verständlichen Beispielen und Bildern wie diesem hier:)

La bildo klarigas la uzadon de difinta artikolo: aĉeti la domon / aĉeti domon. (Das Bild erklärt die Verwendung des bestimmten Artikels: das Haus kaufen / ein Haus kaufen.) Fonto: Schulze, Hermann: Arbeitsstoffe für Sprachlehre und Rechtschreiben nach heimatlichen Sachgebieten. Berlin-Leipzig: Julius Beltz o. J.

Nu jes, tiu bildo estas iom tro simpla, ĉu? Do mi petis Google Gemini (la asistilon de Guglo pelatan de artfarita inteligenteco), ke ĝi kreu similan koloran bildon. Poste mi disigis la bildon en du partojn: 

(Nun, dieses Bild ist etwas zu einfach, nicht wahr? Deshalb habe ich Google Gemini (Googles KI-gestützten Assistenten) gebeten, ein ähnliches Farbbild zu erstellen. Anschließend habe ich das Bild in zwei Teile geteilt:)



Mi elektis el openclipart.com kelkajn bezonatajn simbolojn. Ĉi ĉion mi miksis kun Esperanto-instruaj tekstoj por Google Presentations (Gugla glitbildaro). Jen la rezulto:

(Dazu habe ich einige Symbole von openclipart.com ausgewählt und alles mit Esperanto-Lehrtexten für eine Google Präsentationen kombiniert. Hier ist das Ergebnis:)


Vi povas trarigardi ĉi tiun glitbildaron: ligilo.

(Sie können diese Präsentation hier ansehen: Link.)


(Übersetzung Esperanto → Deutsch: Google Translator.)

Samstag, 21. März 2026

Distrikto Nordfriesland

La distrikto Nordfriesland (Norda Frislando, areo: 2048 km²) troviĝas en la nord-okcidenta parto de Ŝlesvig-Holstinio. Ĝi estas je triono pli malgranda ol la origina setlejo de la nordfrisa popolo. La nordfrisa lingvo ĝis hodiaŭ estas parolata same kiel la germana, dana, la sudjutlanda kaj malsupra-germana (platgermana) lingvoj. Malgraŭ diversaj lingvoj la regiono formas kulturan unuaĵon. Tio rezultas el la unueciga efiko de la Norda Maro, kiu determinas la vivkondiĉojn de la homoj, per ŝtormaj inundoj minacas la vivon, per ŝipveturado ebligas enspezojn.

La distrikto estiĝis en 1979 el la antaŭaj distriktoj Eiderstedt, Husum kaj Südtondern.

Pejzaĝe la distrikto konsistas el marsko (germane: Marsch) kaj hesto (germane: Geest). Marsko estas plata, alnaĝigita lando, sed hesto male malfekunda altaĵo. »Altaĵo« ne signifas vere alta kiel monto, sed alta relative al marsko. Sur hesta grundo kreskas pinoj kaj arbustaĵaroj, agrikulture ĝi estas utiligebla por plantado de terpomoj.

La ekonomian vivon determinas agrikulturo, fiŝado, metioj kaj turismo. La ĉefa urbo de la distrikto, Husum, estas centro de kongresoj kaj de firmaoj, kiuj instalas kaj mastrumas ventopelitajn elektrocentralojn.

Fervojo kaj ŝipveturado estas gravaj por turistoj kaj enloĝantoj. Pramoj trafikadas al insuloj kaj etinsuloj.

En la vilaĝo Alkersum sur la insulo Föhr ekzistas Muzeon pri Arto de la Okcidenta Bordo. La muzeo estas donaco de Frederik Paulsen, la filo de Friedrich Paulsen. Friedrich Paulsen naskiĝis en Dagebüll en Norda Frislando en 1909. Dum la studado en Kiel estiĝis konfliktoj kun la nacisocialismaj regantoj, li fuĝis tra Svisio al Svedio, kie li fine ricevis la svedan ŝtatanecon. De tiam li nomiĝis Frederik Paulsen. En Malmö li fondis la farmacian entreprenon FERRING. Li mortis en Alkersum, havante aĝon de 87 jaroj. Li kaj lia samnoma filo retenis firmajn rilatojn al la nordfrisaj lando kaj kulturo. La filo Frederik Paulsen per la donaco de la muzeo kun internacia signifo honoras la insulon Föhr kaj lian patron.

La muzeo estas hejmo por ĉ. 480 artaĵoj. La pentraĵa trezoro kunvenigas la vizitantojn sur vojago laŭ la bordo de la Norda Maro. Estas fiŝistoj kaj kamparanoj, frisaj popolaj vestaĵoj kaj ĉambroj, la danĝera maro kaj la unika pejzaĝo, kiujn la pentristoj fiksis kaj konservis por ni.

La naturprotektejo de la poldero »Beltringharder Koog« estas la plej granda naturprotektejo de Ŝlesvig-Holstinio (3345 hektaroj) kaj plena de belaĵoj tipaj por la nordmara regiono. La poldero de Beltringharde estas iama intertajda zono, kiu en 1987 estas apartigita per sekuriga digo. En ĝi fluas dolĉakvejoj el marskejoj. La poldero ankaŭ enhavas salakvejon en apartigita parto. La moderna digo 9 kilometrojn longa kaj la amfibia karaktero de la poldero de Beltringharde servas kaj al la sekurecaj interesoj de la loĝantaro en la malaltaj marskejoj kaj al la bezonoj de la naturprotektado.

En Majo rulsketantoj renkontiĝas sur Nordstrand, iama marska insulo antaŭ la urbo Husum, por konkursi.

La Faka Malsanulejo »Satteldüne« sur la insulo Amrum invitas al la Kuro je Mukoviskozeco ĉiujare okazanta pentekoste.

En Julio en la urbo St. Peter-Ording okazas la Kajta Festivalo kun partoprenantoj el Germanio, Danlando kaj Nederlando.

Nordfrisaj insuloj

La regiono de la ŝlesvig-holstiniaj nordmaraj insuloj havas propran nomon – Uthlande (ekstera lando). Ĝi apartenas al la distrikto Norda Frislando. Hodiaŭ ĝi ampleksas de nordo al sudo la insulojn Sylt, Föhr, Amrum, Pellworm kaj aron da insuletoj kun loĝmontetoj, kiujn oni nomas (pluralo) Halligen en germana lingvo. La germanaj nordfrisaj insuloj apartenas al la distrikto Nordfriesland.

Al la tuto de la nordfrisaj insuloj krome apartenas la danaj insuloj Langli, Fanø, Mandø, Koresand, Rømø.

Sylt estas la plej granda el la nordfrisaj insuloj kaj ligita al la firma lando per fervojo, kiu transportas homojn kaj aŭtomobilojn al kaj de la insulo ekde 1927.

Sude de Sylt troviĝas Föhr kaj Amrum. Tiuj du estas atingeblaj nur per pramoj. Kelkaj pramoj veturas de la haveno Schlüttsiel al la insularo, pli multaj trafikadas de la haveno kaj urbeto Dagebüll al Föhr kaj plu al Amrum.

Ankaŭ la insulo Pellworm estas atingebla nur per pramo.

La ekonomia bazo de la nordfrisaj insuloj estas agrikulturo kaj turismo.

La insuloj Amrum, Föhr kaj Sylt kreskis sur hestaj kernoj. Sur tiuj insuloj la plejaltaĵoj estas dunoj. Aliaj insuloj antaŭ la bordo de Nordfriesland estas la marska insulo Pellworm kaj la marinsuloj (Halligen), kiuj dum altaj tajdoj subakviĝas. Tiam nur loĝteraĵoj superas la marnivelon. La grundo de tiuj marskaj etinsuloj ne konservas dolĉan akvon.

Amt (komunumaro) Südtondern

Jutlando estas duoninsulo, kiu apartenas parte al Danlando, parte al Germanio. Tondern estas urbo en la sudo de Jutlando. Ĝi donis sian nomon al la distrikto Tondern, kiu ekzistis de 1867 ĝis 1920 en la prusa provinco Schleswig-Holstein (Ŝlesvig-Holstinio). En 1920 la norda parto de la distrikto estis cedata al Danlando, la suda ricevis la nomon Südtondern (Suda Tondern). La ĉefa administra urbo estiĝis Niebüll, tiam ĉefe fervoja nodo.

Pro reformo de la organizado de distriktoj en (okcidenta) Germanio en 1970 oni formis novan distrikton Norda Frislando el la ĝistiamaj distriktoj Südtondern, Eiderstedt kaj Husum.

La firmlanda parto (do sen la nordfrisaj insuloj Amrum, Föhr kaj Sylt) de la eksa disktrikto Südtondern ekde 2008 konsistigas la komunumaron (Amt) Südtondern.

Post Niebüll la urbo Leck estas la dua plej granda de la komunumaro. La plej malgranda komunumo estas Lexgaard kun 52 loĝantoj.

Samstag, 7. März 2026

Powerline-konekto por hejma komputera reto

Mia apartamento estas en domo konstruita en la 1960aj jaroj. Eĉ de unu ĉambro al najbara la vifia (WiFi-a)-signalo de mia hejma interreta konekto signife malfortiĝas je distanco de ĉirkaŭ 3 metroj, kaj tio estas eĉ pli okulfrapa en la 5-GHz-frekvencbendo ol en la 2,4-GHz-bendo. Estas konate, ke betono kaj brikoj ĝenas vifiajn signalojn. Tamen mi devas konfesi, ke malgraŭ la malforta signalo ĉiuj agadoj inkluzive de televidado kaj videokunvenoj eblas, kvankam foje malrapide.

Mi volis scii, ĉu Powerline-konekto a) stabiligus la retkonekton kaj farus ĝin rimarkeble pli rapida, kaj b) permesus konekton ĝis la kelo. Konciza respondo: Jes. Mi estas ravita, havante nun fortan vifian signalon de la Powerline-interligo kaj stabilan interkonekton. Powerline estas teknologio, kiu specifas transsendadon de datumoj tra ordinara malaltavolta (hejma, 220-volta) elektrolineo. La konekto finiĝas ĉe la elektrokomputilo pro teknikaj limigoj.  (Vidu pri elektrokomputilo: https://esperanto-sh.blogspot.com/2025/12/cu-komputilo-cu-komputero.html)

Mi aĉetis "TL-WPA4220 Kit" el la serio “AV600 Powerline WiFi Kit” de TP-Link. 


Ĝi uzas la HomePlug-AV-specifaron por transdoni la signalon de la raŭtero per la ekzistanta elektra lineo anstataŭ vifia aŭ Ethernet-kabla konekto. La ilaro inkluzivas adaptilon TL-PA4010 (la pli malgrandan aparaton), kiu konektiĝas al la raŭtero per unu el la du inkluzivaj 2-metraj Ethernet-kabloj, kaj etendilon TL-WPA4220. La etendilo estas konektita al mura ŝtopilo en fora ĉambro kaj establas sian propran vifian konekton. La raŭtero, en mia kazo estas Fritz!Box, plu asignas la IP-adreson. Vifia retnomo (SSID) kaj pasvorto troviĝas sur malgranda etikedo sur la etendilo kaj sur ĝia tipoplato. La etendilo havas ankaŭ du Ethernet-pordojn por perkabla konekto.


La konektiĝo de la adaptilo al la raŭtero kaj de mia komputero al la etendilo okazas aŭtomate kaj sufiĉe rapide.

Tiu bildo montras la reton el la vido de mia raŭtero.

Ekzistas androida aplikaĵo (tpPLC) por administri la sistemon, kaj vi ankaŭ povas direkti la etendilon per la TTT-interfaco (http://tplinkplc.net). Oni devas krei pasvorton dum la unua ensaluto.

Mi ne testis konekton de dua etendilo al la vifia reto de la raŭtero per WPS nek ĝian uzadon.


Router – raŭtero: Mi ne povas amikiĝis kun la traduko de “router” per “enkursigilo”. Tiu vorto supozeble estas kripla transpreno el la rusa “маршрутизатор” (marŝrutisator), en kiu troviĝas la germana vorto “Marschroute” (=itinero, marŝenda vojo, direkto). En la rusa vikipedio mi trovis “раутер” (rauter). Esperanto ne estu sekreta lingvo, kiun komprenas nur kelkaj konfidatoj. “Raŭtero” estas facile komprenebla kaj enmemorigebla en komparo al “enkursigilo”. Enkursigilo por mi estas papero, per kiu oni registras sin por la sekvonta Esperanto-kurso.

Lineo – estas laŭ vortaro.net konduktiloj uzataj por porti elektran energion aŭ telekomunikajn signalojn laŭ fiksita vojo (germane ekzemple "Telefonleitung"). Tio estas ĝusta, sed aldone mi komprenas sub "lineo" la tuton de konduktiloj kaj transsendadoj. "The line went dead." aŭ "Die Leitung war tot." ne signifas, ke la konduktiloj estas difektaj, sed ke per la funkcianta konduktilo ne plu okazas telefona interparolo. (Laŭ mia kompreno.)

Vifio (WiFi, Wi-Fi, WLAN) estas nova kaj ne vaste uzata termino por sendrata komputera loka reto. Mi subtenas ĝin pro internacieco kaj lingva ekonomio.