Samstag, 21. März 2026

Distrikto Nordfriesland

La distrikto Nordfriesland (Norda Frislando, areo: 2048 km²) troviĝas en la nord-okcidenta parto de Ŝlesvig-Holstinio. Ĝi estas je triono pli malgranda ol la origina setlejo de la nordfrisa popolo. La nordfrisa lingvo ĝis hodiaŭ estas parolata same kiel la germana, dana, la sudjutlanda kaj malsupra-germana (platgermana) lingvoj. Malgraŭ diversaj lingvoj la regiono formas kulturan unuaĵon. Tio rezultas el la unueciga efiko de la Norda Maro, kiu determinas la vivkondiĉojn de la homoj, per ŝtormaj inundoj minacas la vivon, per ŝipveturado ebligas enspezojn.

La distrikto estiĝis en 1979 el la antaŭaj distriktoj Eiderstedt, Husum kaj Südtondern.

Pejzaĝe la distrikto konsistas el marsko (germane: Marsch) kaj hesto (germane: Geest). Marsko estas plata, alnaĝigita lando, sed hesto male malfekunda altaĵo. »Altaĵo« ne signifas vere alta kiel monto, sed alta relative al marsko. Sur hesta grundo kreskas pinoj kaj arbustaĵaroj, agrikulture ĝi estas utiligebla por plantado de terpomoj.

La ekonomian vivon determinas agrikulturo, fiŝado, metioj kaj turismo. La ĉefa urbo de la distrikto, Husum, estas centro de kongresoj kaj de firmaoj, kiuj instalas kaj mastrumas ventopelitajn elektrocentralojn.

Fervojo kaj ŝipveturado estas gravaj por turistoj kaj enloĝantoj. Pramoj trafikadas al insuloj kaj etinsuloj.

En la vilaĝo Alkersum sur la insulo Föhr ekzistas Muzeon pri Arto de la Okcidenta Bordo. La muzeo estas donaco de Frederik Paulsen, la filo de Friedrich Paulsen. Friedrich Paulsen naskiĝis en Dagebüll en Norda Frislando en 1909. Dum la studado en Kiel estiĝis konfliktoj kun la nacisocialismaj regantoj, li fuĝis tra Svisio al Svedio, kie li fine ricevis la svedan ŝtatanecon. De tiam li nomiĝis Frederik Paulsen. En Malmö li fondis la farmacian entreprenon FERRING. Li mortis en Alkersum, havante aĝon de 87 jaroj. Li kaj lia samnoma filo retenis firmajn rilatojn al la nordfrisaj lando kaj kulturo. La filo Frederik Paulsen per la donaco de la muzeo kun internacia signifo honoras la insulon Föhr kaj lian patron.

La muzeo estas hejmo por ĉ. 480 artaĵoj. La pentraĵa trezoro kunvenigas la vizitantojn sur vojago laŭ la bordo de la Norda Maro. Estas fiŝistoj kaj kamparanoj, frisaj popolaj vestaĵoj kaj ĉambroj, la danĝera maro kaj la unika pejzaĝo, kiujn la pentristoj fiksis kaj konservis por ni.

La naturprotektejo de la poldero »Beltringharder Koog« estas la plej granda naturprotektejo de Ŝlesvig-Holstinio (3345 hektaroj) kaj plena de belaĵoj tipaj por la nordmara regiono. La poldero de Beltringharde estas iama intertajda zono, kiu en 1987 estas apartigita per sekuriga digo. En ĝi fluas dolĉakvejoj el marskejoj. La poldero ankaŭ enhavas salakvejon en apartigita parto. La moderna digo 9 kilometrojn longa kaj la amfibia karaktero de la poldero de Beltringharde servas kaj al la sekurecaj interesoj de la loĝantaro en la malaltaj marskejoj kaj al la bezonoj de la naturprotektado.

En Majo rulsketantoj renkontiĝas sur Nordstrand, iama marska insulo antaŭ la urbo Husum, por konkursi.

La Faka Malsanulejo »Satteldüne« sur la insulo Amrum invitas al la Kuro je Mukoviskozeco ĉiujare okazanta pentekoste.

En Julio en la urbo St. Peter-Ording okazas la Kajta Festivalo kun partoprenantoj el Germanio, Danlando kaj Nederlando.

Nordfrisaj insuloj

La regiono de la ŝlesvig-holstiniaj nordmaraj insuloj havas propran nomon – Uthlande (ekstera lando). Ĝi apartenas al la distrikto Norda Frislando. Hodiaŭ ĝi ampleksas de nordo al sudo la insulojn Sylt, Föhr, Amrum, Pellworm kaj aron da insuletoj kun loĝmontetoj, kiujn oni nomas (pluralo) Halligen en germana lingvo. La germanaj nordfrisaj insuloj apartenas al la distrikto Nordfriesland.

Al la tuto de la nordfrisaj insuloj krome apartenas la danaj insuloj Langli, Fanø, Mandø, Koresand, Rømø.

Sylt estas la plej granda el la nordfrisaj insuloj kaj ligita al la firma lando per fervojo, kiu transportas homojn kaj aŭtomobilojn al kaj de la insulo ekde 1927.

Sude de Sylt troviĝas Föhr kaj Amrum. Tiuj du estas atingeblaj nur per pramoj. Kelkaj pramoj veturas de la haveno Schlüttsiel al la insularo, pli multaj trafikadas de la haveno kaj urbeto Dagebüll al Föhr kaj plu al Amrum.

Ankaŭ la insulo Pellworm estas atingebla nur per pramo.

La ekonomia bazo de la nordfrisaj insuloj estas agrikulturo kaj turismo.

La insuloj Amrum, Föhr kaj Sylt kreskis sur hestaj kernoj. Sur tiuj insuloj la plejaltaĵoj estas dunoj. Aliaj insuloj antaŭ la bordo de Nordfriesland estas la marska insulo Pellworm kaj la marinsuloj (Halligen), kiuj dum altaj tajdoj subakviĝas. Tiam nur loĝteraĵoj superas la marnivelon. La grundo de tiuj marskaj etinsuloj ne konservas dolĉan akvon.

Amt (komunumaro) Südtondern

Jutlando estas duoninsulo, kiu apartenas parte al Danlando, parte al Germanio. Tondern estas urbo en la sudo de Jutlando. Ĝi donis sian nomon al la distrikto Tondern, kiu ekzistis de 1867 ĝis 1920 en la prusa provinco Schleswig-Holstein (Ŝlesvig-Holstinio). En 1920 la norda parto de la distrikto estis cedata al Danlando, la suda ricevis la nomon Südtondern (Suda Tondern). La ĉefa administra urbo estiĝis Niebüll, tiam ĉefe fervoja nodo.

Pro reformo de la organizado de distriktoj en (okcidenta) Germanio en 1970 oni formis novan distrikton Norda Frislando el la ĝistiamaj distriktoj Südtondern, Eiderstedt kaj Husum.

La firmlanda parto (do sen la nordfrisaj insuloj Amrum, Föhr kaj Sylt) de la eksa disktrikto Südtondern ekde 2008 konsistigas la komunumaron (Amt) Südtondern.

Post Niebüll la urbo Leck estas la dua plej granda de la komunumaro. La plej malgranda komunumo estas Lexgaard kun 52 loĝantoj.

Samstag, 7. März 2026

Powerline-konekto por hejma komputera reto

Mia apartamento estas en domo konstruita en la 1960aj jaroj. Eĉ de unu ĉambro al najbara la vifia (WiFi-a)-signalo de mia hejma interreta konekto signife malfortiĝas je distanco de ĉirkaŭ 3 metroj, kaj tio estas eĉ pli okulfrapa en la 5-GHz-frekvencbendo ol en la 2,4-GHz-bendo. Estas konate, ke betono kaj brikoj ĝenas vifiajn signalojn. Tamen mi devas konfesi, ke malgraŭ la malforta signalo ĉiuj agadoj inkluzive de televidado kaj videokunvenoj eblas, kvankam foje malrapide.

Mi volis scii, ĉu Powerline-konekto a) stabiligus la retkonekton kaj farus ĝin rimarkeble pli rapida, kaj b) permesus konekton ĝis la kelo. Konciza respondo: Jes. Mi estas ravita, havante nun fortan vifian signalon de la Powerline-interligo kaj stabilan interkonekton. Powerline estas teknologio, kiu specifas transsendadon de datumoj tra ordinara malaltavolta (hejma, 220-volta) elektrolineo. La konekto finiĝas ĉe la elektrokomputilo pro teknikaj limigoj.  (Vidu pri elektrokomputilo: https://esperanto-sh.blogspot.com/2025/12/cu-komputilo-cu-komputero.html)

Mi aĉetis "TL-WPA4220 Kit" el la serio “AV600 Powerline WiFi Kit” de TP-Link. 


Ĝi uzas la HomePlug-AV-specifaron por transdoni la signalon de la raŭtero per la ekzistanta elektra lineo anstataŭ vifia aŭ Ethernet-kabla konekto. La ilaro inkluzivas adaptilon TL-PA4010 (la pli malgrandan aparaton), kiu konektiĝas al la raŭtero per unu el la du inkluzivaj 2-metraj Ethernet-kabloj, kaj etendilon TL-WPA4220. La etendilo estas konektita al mura ŝtopilo en fora ĉambro kaj establas sian propran vifian konekton. La raŭtero, en mia kazo estas Fritz!Box, plu asignas la IP-adreson. Vifia retnomo (SSID) kaj pasvorto troviĝas sur malgranda etikedo sur la etendilo kaj sur ĝia tipoplato. La etendilo havas ankaŭ du Ethernet-pordojn por perkabla konekto.


La konektiĝo de la adaptilo al la raŭtero kaj de mia komputero al la etendilo okazas aŭtomate kaj sufiĉe rapide.

Tiu bildo montras la reton el la vido de mia raŭtero.

Ekzistas androida aplikaĵo (tpPLC) por administri la sistemon, kaj vi ankaŭ povas direkti la etendilon per la TTT-interfaco (http://tplinkplc.net). Oni devas krei pasvorton dum la unua ensaluto.

Mi ne testis konekton de dua etendilo al la vifia reto de la raŭtero per WPS nek ĝian uzadon.


Router – raŭtero: Mi ne povas amikiĝis kun la traduko de “router” per “enkursigilo”. Tiu vorto supozeble estas kripla transpreno el la rusa “маршрутизатор” (marŝrutisator), en kiu troviĝas la germana vorto “Marschroute” (=itinero, marŝenda vojo, direkto). En la rusa vikipedio mi trovis “раутер” (rauter). Esperanto ne estu sekreta lingvo, kiun komprenas nur kelkaj konfidatoj. “Raŭtero” estas facile komprenebla kaj enmemorigebla en komparo al “enkursigilo”. Enkursigilo por mi estas papero, per kiu oni registras sin por la sekvonta Esperanto-kurso.

Lineo – estas laŭ vortaro.net konduktiloj uzataj por porti elektran energion aŭ telekomunikajn signalojn laŭ fiksita vojo (germane ekzemple "Telefonleitung"). Tio estas ĝusta, sed aldone mi komprenas sub "lineo" la tuton de konduktiloj kaj transsendadoj. "The line went dead." aŭ "Die Leitung war tot." ne signifas, ke la konduktiloj estas difektaj, sed ke per la funkcianta konduktilo ne plu okazas telefona interparolo. (Laŭ mia kompreno.)

Vifio (WiFi, Wi-Fi, WLAN) estas nova kaj ne vaste uzata termino por sendrata komputera loka reto. Mi subtenas ĝin pro internacieco kaj lingva ekonomio.

Samstag, 21. Februar 2026

Porprofesia klerigado - Berufsausbildung

En Germanio junuloj kutime ne serĉas labor­lokon post vizitado de lernejo, sed antaŭe lernas metian (man­laboran) aŭ industrian profesion. Precipe la industria por­profesia kler­igado estas tre specifa por german­lingvaj landoj, tial mi volas skribi pri ĝi.

En germana lingvo ekzistas la nocioj »Berufs­aus­bildung, Lehre, Beruf­liche Grund­bildung« (por­profesia klerigado) kaj »Lehr­ling, Berufs­schüler« (profesi-lernanto, nov­germane »Auszu­bildender«). En mia lerneja tempo instruistoj kaj lernantoj havis mal­facilaĵojn en traduko de tiuj vortoj en aliajn lingvojn, ĉar ĉi tiuj formoj de edukado kaj klerigado simple ne ekzistas en plej­multo da landoj.

La (manlaboraj) metiistoj konas similan klerigadon jam ek de mezaĝo. Gepatroj pagis al metiaj majstroj, kiuj instruis al iliaj infanoj la sciojn kaj konojn de siaj meti­fakoj (meti·fako = Gewerk – mia provo de traduko). La majstroj trejnis la junulojn. Eĉ ekzistas germana pro­verbo: “Lass dir das Leh­rgeld zurück­zahlen.” (Ricevu repagon de viaj lernado­kostoj.). Tio indikis, ke junulo ricevis ne­taŭgan, ne­sufiĉan klerigadon de sia majstro.

Post la fino de klerigado kaj sukcesa trapasado de ekzameno, kiu pruvis la praktikajn lertojn kaj konojn, la junuloj, kiuj nun estis trejnitoj (eble la plej bona traduko por la germana “Geselle”), vojaĝis tra la landoj (de Eŭropo) kaj fake plispertiĝis dum pluraj jaroj. Tiaj “vojaĝantaj meti-trejnitoj” (fahrende Gesellen, journeymen) estis “auf der Walz” (preskaŭ netradukebla: je plispertiga migrado, vojo, vojaĝo). Post la migrado ili povis plenumi plian praktikan ekzamenon por akiri majstran rangon.

La industria por­profesia klerigado – laŭ mia scio – estiĝis dum la 1920aj jaroj en la germana aviadila industrio kaj poste dis­vastiĝis tra ĉiuj industriaj fakoj en Germanio, Aŭstrio kaj german­lingva Svisio. La kreskanta industrio bezonis multajn laboristojn kun specialaj scioj, kiuj povis labori en diversaj sekcioj de fabrikoj kaj anstataŭigi unun per alia. Tiaj laboristoj ne ekzistis – aŭ nur mal­mult­nombre. Tial la fabrikoj devis mem klerigi la bezonatajn fakulojn. La profesi-lernantoj ricevis salajron (Lehrlings­ent­geld) kiel stimulilon por la trejnado.

Tiu sistemo de por­profesia klerigado hodiaŭ estas sufiĉe komplika, tial mi skribos ĉefe pri mia klerigado en Germana Demok­ratia Res­pub­liko, la nuna orienta Ger­manio, ĉar ĝi havis simplan strukturon kaj estas facile kompren­ebla. La bazaj principoj validas ankoraŭ hodiaŭ.

Fininte devigan dek­jaran vizitadon de lernejo, la pli­multo el la lernantoj lern­akiris profesion dum du­jara lerno­tempo. Por iuj profesioj la lerno­tempo estis pli longa ĝis mak­simume tri jaroj. Tiu de mia profesio de il­faristo (tiu­tempa nomo: fak­laboristo pri (fabrik-)iloj) estis du jaroj kaj ses monatoj.

La plejmulto de junuloj instruiĝis en entre­prenaj por­profesiaj lernejoj (Betriebs­schulen). Krom tiuj ekzistis reto de komunumaj pro­fesiaj lernejoj, en kiuj la meti­lernantoj, lernantoj el privataj entre­prenoj, el la privata komerco kaj lernantoj de mal­grandaj popol­propraj fabrikoj kaj metiaj ko­operativoj edukiĝis, kiuj ne posedis proprajn entre­prenajn lernejojn.

La lernantoj ricevis praktikan edukadon kaj teoriajn lecionojn.

En la unua lerno­jaro la trejnatoj akiris la bazajn kapablojn de la profesio en metia sekcio de la lernejo, ekzemple fajlado, borado, tornado, frezado. Mi tre ŝatis la bedaŭrinde nur unu­semajnan kurson pri forĝado. Dum longaj jaroj mi konservis mem­forĝitan ĉizilon.

Post tiu baza praktika edukado la profesi-lernantoj eniris la realan fabrikan mondon kaj la profesian specialiĝon en la dua lerno­jaro. Ĝi kapabligis la estontan fak­laboriston plenumi la mult­flankajn postulojn de profesia faro konforme al la labor­divida pro­duktado laŭ branĉoj kaj fabrikoj.

Mia trejnanto (Aus­bilder, Lehr­fach­arbeiter) estis mez­aĝa, tre sperta il­faristo, kiu riparis kaj pri­zorgis ĵigojn (vidu mal­supre) en sekcio de kamion-pro­duktado. Tie mi aplikis miajn konojn kaj lernis novajn, sed same grava estis la konatiĝo kun la mondo de laboristoj, kiu estis sufiĉe nova por mi. Kiam oni venas al la labor­loko, kiam estas paŭzo­tempoj, ĉu kaj kie oni povas aĉeti kafon kaj bulkon kun kolbaso, kiujn vestaĵojn oni devas sur­meti (oni povis ekkoni laŭ kiteloj profesi-lernantojn, fak­labor­istojn kaj inĝe­nierojn), kiuj kaj kiaj estas la kolegoj, kiu hierarkio ekzistas, kiujn specialajn ilojn oni havas kaj kiel oni uzas tiujn, de kie oni prunte ricevas pliajn ilojn, kiu dis­donas labor­taskojn, kie kaj kiel oni registras kaj kalkulas plenumitajn labor­taskojn, kion oni faras, se oni vundis sin, kiam kaj kie oni purigas kaj duŝas sin post laboro? Tiuj estis la “molaj” spertoj trans la teknikaj. La mondo de laboristoj.


Bildo de Hans Benn sur Pixabay. Kamiono IFA W50.

La teoriaj lecionoj ĝenerale estis daŭrigo al la supera lernejo kun fokuso al profesi-specifaj fakoj.

Ilfaristo havis la jenajn lecionarojn en 1975:

  • fabrika ekonomio (Betriebsökonomie)
  • bazoj de elektroniko, fabrika kibernetiko, informatiko (Grundlagen der Elektronik, der BMSR-Technik, der Datenverarbeitung) (tri lecionaroj)
  • produktiloj (Fertigungsmittel)
  • ilmaŝinoj (Werkzeugmaschinen)
  • materialoj (Werkstoffkunde)
  • teknika desegnado (Technisches Zeichnen)
  • fabrikada teknologio (Fertigungstechnik)
  • Sano kaj sekureco ĉe la laborejo (Gesundheits- und Arbeitsschutz)
  • Bazaj profesiaj kapabloj (Berufliche Grundfertigkeiten)
  • Varmotraktado kaj formŝanĝado de ŝtalo (Wärmebehandeln und Umformen von Stahl)
  • Laboro per il-maŝinoj (Arbeit an Werkzeugmaschinen)
  • Farado de simplaj produktiloj (Fabrikado de simpla produktada ekipaĵo - Herstellen von einfachen Fertigungsmitteln)
  • Riparado, bon­tenado kaj pri­zorgado de pro­duktiloj (Instandhaltung, Wartung und Pflege von Fertigungsmitteln)
  • profesi-faka specialigo (Berufliche Spezialisierung)

(Alternativa traduko de “Fertigungsmittel” estas produktada ekipaĵo. – Laŭ Google Translator.)

Aliaj profesioj kompreneble postulis aliajn sciojn. Vendisto kun specialigo pri viando kaj kol­basaĵoj havis la jenajn le­cionarojn en 1976:

  • fabrika ekonomio (Betriebsökonomie)
  • bazoj de elektroniko, fabrika kibernetiko, informatiko (Grundlagen der Elektronik, der BMSR-Technik, der Datenverarbeitung) (tri lecionaroj)
  • civitanaj scioj (Staatsbürgerkunde)
  • sporto (Sport)
  • Teknologio (Technologie)
  • Reklamado (Werbung)
  • Ekonomia matematiko (Wirtschaftsmathematik)
  • Lingva komunikado (Sprachkommunikation)
  • Vendado de varoj (Grundlagen und Pflichtkomplex Warenverkauf)
  • Komerca tekniko (Handelstechnik)
  • Enkasigado kaj finkalkulado / fakturado (Kassierung und Abrechnung)
  • Aĉetado kaj stokado (Bestandshaltung)
  • Vendado de varoj (Warenverkauf)
  • Viando kaj viandaĵoj (Fleisch und Fleischwaren)
  • kalkulado de efikeco de kostocentroj (Kostenstellenleistungsrechnung)

Fine de profesi-lernado mi trapasis teorian kaj praktikan ekzamenojn kaj ricevis diplomon de fak­laboristo.

Faklaboristoj havas tre ampleksan scion, kiu kapabligas ilin labori en diversaj fabrikoj kaj sekcioj sen longa trejnado. Ili konas fabrikajn procezojn. Ĝis hodiaŭ mi scias, kio estas MnCrV4 (speco de ŝtalo), kion faras ĵigejo (ĝi preparas kaj direktas la muntadon de novaj ĵigoj - Vorrichterei), kial oni uzas diversajn fridigajn emulsiojn (Kühl­mittel) por tornado, frezado kaj borado, kaj kio estas “honen” - por tiu speco de prilaborado de metaloj eĉ ne ekzistas vorto en Esperanto, kvankam ĉiu eksplod­motoro (ne, la motoro ne eksplodas. Estas brul­ad­motoro.) en aŭto tra­pasas tiun pri­laboradon.


Notoj:

Difino de ĵigo = “Vorrichtung”: En maŝin- kaj veturil­fabrikado oni uzas ĵigojn por pozici­igi labor­pecojn, teni ilin en loko, fiksi ilin sekure kaj foje direkti ilojn. La unuopaj partoj tenataj en ĵigo estas prilaborataj: borado de truoj, kunigo de ladaj partoj per veldado, muntado, ktp. Ia parenco estas videbla al la angla lingvo: jig = Vorrichtung, jigsaw = Puzzle (puzlo, eksmodiĝinta vorto estas "ĵigo (!) por aranĝ­bildo). Ambaŭ terminoj ampleksas unuopajn sed kune aparten­antajn partojn, kiuj estas kun­metitaj por formi tutaĵon.

En la vortaro de Krause, E.-D.: Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto. Hamburg: Buske 2007 oni trovas la vorton "lernoknabo" por la germanaj nocioj "Stift, Lehrling".

Montag, 12. Januar 2026

Argumentado kontraŭ Esperanto

Tiuj, kiuj plej obstine kaj plej ofte argumentas kontraŭ Esperanto kaj ĉiam denove ekscitas la fajron, estas la esperantistoj.

Certe vi nun diras, ke mi estas stultulo.

Mi mem neniam aŭdis, ke iu "estas kontraŭ Esperanto", ĉar la plejmulto da homoj ne scias, kio estas Esperanto. Tiuj, kiuj konis la nomon de la lingvo, kutime diris: "Ho, ĉu ĝi ankoraŭ ekzistas?" La resto konis min kaj sciis, ke mi estas serioza homo kaj ne okupiĝas pri sensencaĵoj (jes, tio estas la personeca faktoro). 

Bildo: Google Gemini

Tamen: Jam ekde multaj jaroj en kelkaj lernolibroj, gazetoj kaj priesperantaj libroj, eĉ en la retpaĝaroj de Esperato-asocioj  aŭtoroj (esperantistoj!) revarmigas malnovajn tezojn kaj demandojn: ke Esperanto estas artefarita lingvo (ne, ĝi estas internacia lingvo), ke Esperanto estas planlingvo (ne, ĝi estas  internacia lingvo), ĉu Esperanto havas kulturon (Ĝi havas internacian parolantaron, cetere ebay kaj Amazon pruvas la viglecon de la kulturo de Esperanto.) Por Google Esperanto estas ĉiel kaj ĉie samrajta lingvo. Kaj: Kio estas planlingvo? Ĉu iu, kiu ne estas lingvosciencisto, konas tiun nocion?

Mi demandas: Kiam lastfoje la esperantistoj vere renkontis tiujn kontraŭ-Esperantajn asertojn?

Kaj finfine: Oni povas agi kiel ĉiu politikisto: Respondi per iu ajn trafa slogano, kiu tute ne rilatas al la demando. 😏

Samstag, 27. Dezember 2025

Ĉu komputilo, ĉu komputero?

La Sherlock-Holmes-a mistero pri malaperinta vorto

Kiu atente legas miajn artikolojn, tiu konstatas, ke mi uzas la vorton "komputero" por tiuj aparatoj, kiujn oni uzas por la elektronikj storado kaj prilaboro de datumoj. Mi uzas "komputeron" jam tre longe - ankaŭ la aparatojn. La nocio troviĝas en PIV 1977:


Sed en la reta “PIV 2020” ĝi ne plu ekzistas. Nu jes, la vortaro nomiĝas “PIV 2020” sed ne plu PLENA (ilustrita?) vortaro.

Nun la afero estiĝas enigma, stranga kaj mistera. Ni rigardu la vortaron de 1977. Ĝi difinas la radikon “komputi” kaj priskribas la derivaĵon “komputilo”:


Atentu la signifon de “komputi”. Ĝi priskribas la taskon de aparato, kiu nomiĝas en germana lingvo “Zähler” en tre distinga maniero: Wasserzähler, Gaszähler, (Wechsel-)Stromzähler, Geigerzähler. En Esperanto tio estas komputiloj de akvo, gaso, elektro, radioaktiva radiado. Ili kalkulas el la enfluaĵo (Geiger-komputilo) aŭ trafluaĵo (la aliaj aparatoj) sumon kaj vidigas ĝin. Kutime ili ŝanĝas la kontinuan fluadon de akvo, gaso ktp. en rotacion, nombras rivoluojn per nombrilo kaj vidigas la sumon per vidigilo. (Modernaj diĝitaj komputiloj estas pli komplikaj, ĉar ili enhavas malgrandan komputeron kaj telekomunikilon.) Do klarigado: La germanlingva “Zähler” (komputilo) enhavas “Zählwerk” (nombrilon) kun "Anzeige", kiu nombras kaj vidigas la sumon de trafluaĵo.

La vidigilon de la nombrilo oni povas nomi “gaŭĝo”, kvankam la signifo de “gaŭĝo” ne estas klare difinita ("Pegel, Anzeige, Messgerät" kaj aliaj signifoj. PIV2020: Nomo de diversaj gradigitaj instrumentoj por mezuri la enhavon de ujo).

Mi prenas bildvortaron kaj Duden Bildwörterbuch kaj trovas:

  • Gaszähler, Gasuhr = gasnombrilo
  • Wechselstromzähler = alternkurenta nombrilo
  • Wasserzähler, Wasseruhr = akvokomputilo, nombrilo
    • Zählwerk = nombrilo
    • Zählwerk = montriloj de mezurilo, de akvokomputilo
    • Zifferblatt = ciferplato de akvomezurilo

La nocioj "Wasseruhr" kaj "Gasuhr" devenas de la simileco de analoga akvo- aŭ gaskomputilo al horloĝo (germane "Uhr"), kiu vidigas la valoron per montriloj. 


Kion faras PIV 2020? La originan, PIV1977-an difinon ĝi forstrekas kaj asertas, ke tiu estas arkaismo kaj egala al "nombri" aŭ "mezuri".





Mi esperas, ke mi sufiĉe bone kaj kompreneble priskribis la funkciojn de komputilo kaj nombrilo kontraŭe al komputero. 

Fine mi trarigardis la vikipediojn de diversaj lingvoj, kiel tiuj nomas "komputeron": компьютер (ruse, "kompjuter"), computadora (hispane), computador (portugale), komputer (pole, kurde), computer (itale), kompjuter (Malte), komputero (Ido). Evidente la radiko "komputer" estas internacia kaj internacie komprenebla. Tamen ĝi ne estas valida, oficiala vorto en la Lingvo Internacia kreita de Zamenhof.


  1. Desmet, Petro; Horvath, Jozefo: Bildvortaro en Esperanto. Antverpeno: Flandra Esperanto-Ligo 2012. 800 pĝ.
  2. Diversaj aŭtoroj: Plena Ilustrita Vortaro De Esperanto. Paris: Sennacieca Ascocio 1977. 1303 pĝ. pĝ. 538.
  3. Dudenredaktion: Duden Bildwörterbuch. Deutsch als Fremdsprache. Mannheim: Bibliographisches Institut GmbH 2011. 989 pĝ.